AVRUPA’DA BASKIRESİM

Avrupa’da 14, yy. öncesinde ağaç kalıplar biliniyor ve kullanılıyordu. Ancak bu işlemler, yeterli miktarda kağıt bulunmamasından dolayı kumaş üzerine basılarak yapılıyordu. Kumaş üzerine yapılan bu baskı işlemi süsleme ve dekorasyon amaçlarına yönelikti. Tekniğin bu türden kullanımı bilindiği gibi çok eskilere uzanmaktaydı. Yine de, bilinen “kumaş üzerine ağaç kalıp yoluyla süsleme yapma yönteminin en eski örneği M.S. 6 asırda Koptik sanatından gelen bir kalıptır. Ağaç kalıplarla yapılan Hint kumaşlarının Büyük İskender’den önce Orta Doğuya Finikeliler tarafından getirildiği ve Araplar, Venedikliler ve Cenovalılar tarafından Avrupa’ya aktarıldığı bilinmektedir. Görüldüğü gibi kağıt ve baskının kökeninde olduğu gibi kalıpların ve bunların kumaş üzerine basılmasının da kökenleri yine Mısır ve uzak doğuya dayanmaktadır.

14. yy.da Avrupalıların hakkında bilgi sahibi oldukları ve kullandıkları varsayılan ağaç kalıpların kumaş yerine kağıda basılarak kullanılması ise kağıdın Avrupa’ya gelmesinden sonra mümkün olur. Nitekim Avrupa’da bulunan en eski ağaç kalıp 1350 tarihlidir. Yine Saone-et-Loire’de 1380 tarihli olduğu düşünülen, protat ağacına kazınmış bir kalıp bulunmuştur. Bu tarihler, kağıdın Avrupa’da bilinen, yaygınlaşan ve üretilmeye başlanan bir araç olduğunun da tarihidir. Dolayısıyla daha eski ve kumaşa basılan baskılar hakkındaki bilgilerimiz sınırlı ve varsayım düzeyinde kalmaktadır.   

Almanya, Fransa ve İtalya’nın çeşitli yerlerinde ilk kağıt fabrikalarının kurulmasıyla batı dünyasında ilk ağaç baskı yapıldı. (15. yy.)  Erken Gotik resimler işlenmemiş ağaç kütüklerinden kesilip, oyularak basıldı. Bunlarda önce uzak doğudaki gibi su bazlı boyalar sonra, kurum ve yağın karıştırılmasıyla oluşturulan mürekkep kullanıldı. Gotik yaşamın temel özelliği kilise çevresine odaklandığı için yapılan baskılar da doğal olarak dinsel içerikli resimlerden oluşuyordu ve bu resimler çoğunlukla İsa, aziz ve Meryem’in tasvirlerinden oluşuyordu. Bu resimler arasında çeşitli İncil hikayelerinin betimlemeleri, batıl inanç, ölüm ve şeytan korkusunun aşılanması, mucizevi öykülerin resimlenmesi gibi dinsel konular bulunmaktaydı. Ayrıca halkın okuma yazma bilmeyen cahil kesimine dini öğretmekte ve yaymakta kolaylık sağlayan bir yöntemdi baskıresimler. Bu ilk örneklerde birçok yönden esinlendikleri Uzakdoğu baskılarının etkisi gözden kaçmaz.

*2005 "Hayri Esmer" Baskı Sanatları Tarihi Ders Notları